Usu dî participi passati nun cuntratti

Dâ Wikipedia, la nciclupidìa lìbbira.
Jump to navigation Jump to search

Ntâ lingua siciliana, s'ùsanu assai furmi passati "longhi" mentri nta l'àutri lingui neolatini s'ùsanu picca (sparti ntô spagnolu e ntô purtughisi).

Asempi[cancia | cancia la surgenti]

havi afflittu -> havi affliggiutu

havi agghiuntu -> havi agghiunciutu

havi ammisu/ammissu -> havi ammittutu

havi annessu -> havi annittutu

havi apertu -> havi aprutu, havi graputu

havi chiantu -> havi chianciutu

haiu chiusu -> haiu chiudutu

havi cummisu/cummissu -> havi cummittutu

havi cunnessu -> havi cunnittutu

hannu cunvintu, hannu cummintu -> hannu cunvinciutu, hannu cumminciutu

haiu cotu/cortu -> haiu cugghiutu

havi cumpressu -> havi cumprimutu

havi cumprisu -> havi cumprinnutu

havi cumprumisu/cumprumissu -> havi cumprumittutu

haiu cunchiusu -> haiu cunchiudutu

haiu cunfusu -> haiu cunfunnutu

havi cunnuttu -> havi cunnuciutu

havi currettu -> havi curriggiutu

havi cursu -> havi currutu

havi custruitu -> havi custruutu

havi dicisu –> havi dicidutu

havi diduttu -> havi diduciutu

haiu diffusu -> haiu diffunnutu

havi dimisu/dimissu -> havi dimittutu

havi dipressu -> havi diprimutu

haiu direttu -> haiu diriggiutu

havi discunnessu -> havi discunnittutu

avemu discursu -> avemu discurrutu

havi dissotu/dissortu -> havi dissurvutu

havi distruttu -> havi distruutu, havi distrudutu, havi distruggiutu

havi divisu –> havi dividutu

haiu elettu -> haiu eliggiutu

s'havi elisu -> s'havi elidutu

havi emisu/emissu -> havi emittutu

havi erettu -> havi eriggiutu

havi espressu -> havi esprimutu

havi frittu -> havi frijutu

havi fusu -> havi funnutu

havi lettu -> havi liggiutu

havi misu/missu -> havi mittutu

havi mortu -> havi murutu

havi mpisu -> havi mpinnutu

havi mpressu -> havi mprimutu

havi natu -> havi nasciutu

havi ntisu -> havi ntinnutu

havi ntroduttu -> havi ntroduciutu

havi nzertu -> havi nzirutu

havi persu -> havi pirdutu

havi pirmisu/pirmissu -> havi pirmittutu

havi postu -> havi punutu

haiu privistu -> haiu prividutu

havi prucessu -> havi prucidutu

havi pruduttu -> havi pruduciutu

havi prumisu/prumissu -> havi prumittutu

havi prutettu -> havi prutiggiutu

haiu pruvvistu -> haiu pruvvidutu

havi rettu -> havi riggiutu

havi risu -> havi ridutu

havi riduttu -> havi riduciutu

haiu riflessu -> haiu riflittutu

havi rispostu -> havi rispunnutu / havi arrispunnutu

haiu ruttu -> haiu rumputu

havi sceltu/scertu –> havi scigghiutu

havi scioltu/sciotu –> havi sciugghiutu

havi scrittu -> havi scrivutu

havi scumparsu -> havi scumparutu

havi scunnessu -> havi scunnittutu

havi scurrettu -> havi scurriggiutu

havi siduttu -> havi siduciutu

havi smisu/smissu -> havi smittutu

havi spartu -> havi spargiutu

havi spintu -> havi spinciutu

havi spisu -> havi spinnutu

havi sprutettu -> havi sprutiggiutu

haiu stortu -> haiu sturciutu

havi stravintu -> havi stravinciutu

havi successu -> havi succidutu

havi suffertu -> havi suffrutu (havi patutu)

tàcitum (latinu) -> taciùtu

haiu tortu -> haiu turciutu

havi traduttu -> havi traduciutu

havi trasmisu/trasmissu -> havi trasmittutu

havi uffertu -> havi uffrutu

havi uppressu -> havi upprimutu

havi vintu -> havi vinciutu

haiu vistu -> haiu vidutu

ecc.

Ntô latinu[cancia | cancia la surgenti]

Sti furmi longhi siciliani currispùnninu a furmi latini curti:

  • -ànctus (li verbi latini n: -àngere) -> -anciùtu
  • -àrtum (li verbi latini n: -àrgere) -> -argiùtu
  • -èssus (li verbi latini n: -èdere) -> -idùtu
  • -èssus (li verbi latini n: -ìmere) -> -imùtu
  • -èxus (li verbi latini n: -èctere) -> -ittùtu
  • -ìssus (li verbi latini n: -ìttere) -> -ittùtu
  • -ùsus (li verbi latini n: -ùndere) -> -unnùtu
  • -ùsus (li verbi latini n: -ùdere) -> -udùtu
  • -èctus (li verbi latini n: -ìgere, -ègere) -> -iggiùtu
  • -èctus (li verbi latini n: -lìgere) -> -igghiùtu
  • -èctus (li verbi latini n: -lìgere) -> -ugghiùtu
  • -èrtus (li verbi latini n: -erìre) -> -rùtu
  • -ìnctus (li verbi latini n: -ìngere) -> -inciùtu
  • -ìnctus (li verbi latini n: -ìncere) -> -inciùtu
  • -ùnctus (li verbi latini n: -ùngere) -> -unciùtu
  • -ìptus (li verbi latini n: -ìbere) -> -ivùtu
  • -ùptus (li verbi latini n: -ùmpere) -> -umpùtu
  • -ensus (li verbi latini n: -èndere) -> -innùtu
  • -ùctus (li verbi latini n: -ùcere) -> -uciùtu
  • -ùrsus (li verbi latini n: -ùrrere) -> -urrùtu
  • -olùtus (li verbi latini n: -òlvere) -> -urvùtu
  • -àtus (li verbi latini n: -àscere) -> -asciùtu
  • -ìctus (li verbi latini n: -ìcere) -> -iciùtu
  • -ìctus (li verbi latini n: -ìgere) -> -ijùtu
  • -actus (li verbi latini n: -àcere) -> -aciùtu
  • -òsitus (li verbi latini n: -ònere) -> -unùtu
  • -ìditus (li verbi latini n: -ìdere) -> -idùtu
  • -àcitus (li verbi latini n: -àcere) -> -aciùtu
  • -strùctus (li verbi latini n: -strùere) -> -struùtu
  • -òrtus, -òrsus (li verbi latini n: -òrquere) -> -urciùtu

Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia siciliana[cancia | cancia la surgenti]

Raccumannamu d'usari sti furmi longhi quannu sunnu mpiegati cu l'ausiliari "aviri":

Ortografìa siciliana
Usu di l'assimilazzioni cunzunantali dâ «R» | Usu di l'assimilazzioni cunzunantali dâ «R» cu l'apparizzioni di na «I» | Usu di l'addibbuluta dâ «T» | Usu di «BB» mmeci di «B» doppu na vucali | Usu di «GGHI» mmeci di «GLI» | Usu di «GGI» mmeci di «GI» doppu na vucali | Usu di «NZ» mmeci di «NS» | Usu di «ZZ» mmeci di «Z» doppu na vucali | Usu dâ dittungazzioni dâ «A» accintata Usu dâ dittungazzioni dâ «E» accintata | Usu dâ dittungazzioni dâ «O» accintata | Usu dâ «A» davanti a li nessi «SB» e «SC» | Usu dâ «A» davanti a li verbi siciliani | Usu dâ «BB» mmeci dâ «VV» | Usu dâ «CA» mmeci dâ «QUA» | Usu dâ «CHE» mmeci dâ «QUE» | Usu dâ «CHI» mmeci dâ «QUI» | Usu dâ «CH» davanti â «A» «O» «U» | Usu dâ «CH» mmeci dâ «CL» o dâ «CR» | Usu dâ «CH» spagnola pâ «CI» o pâ «CCI» | Usu dâ «CK» mmeci dâ «CCH» | Usu dâ «CK» mmeci dâ «CH» | Usu dâ «C» gutturali mmeci dâ «G» gutturali | Usu dâ «C» duci mmeci dâ «G» duci | Usu dâ «DD» mmeci dâ «LL» | Usu dâ «D» davanti â «R» | Usu dâ «E» sulu quannu è accintata | Usu dâ «GU» | Usu dâ «G» aspra a lu nizziu di li palori | Usu dâ «G» aspra ammenzu di li palori | Usu dâ «G» davanti â «R» | Usu dâ «G» gutturali mmeci dâ «C» gutturali | Usu dâ «G» duci mmeci dâ «C» duci | Usu dâ «H» muta | Usu dâ «H» raffurzativa | Usu dâ «J» nizziali mmeci dâ «BI» nizziali | Usu dâ «J» nizziali mmeci dâ «CHI» nizziali | Usu dâ «J» nizziali mmeci dâ «DI» nizziali | Usu dâ «J» nizziali mmeci dâ «VI» nizziali | Usu dâ «MB» ô nternu dî palori | Usu dâ «ND» ô nternu dî palori | Usu dâ «NV» ô nternu dî palori | Usu dâ «O» sulu quannu è accintata | Usu dâ «RB» pi la «RV» | Usu dâ «R» mmeci dâ «D» | Usu dâ «SB» pi la «SV» | Usu dâ «Ç» pû sonu sicilianu ca veni dû sonu latinu «FL» | Usu dâ «Č» pâ «C» duci | Usu dî custruzzioni virbali cu «aviri» | Usu dî littri duppricati ô principiu dî palori | Usu dî vucali ncerti nta na sìllabba diversa di chidda penùrtima | Usu dî vucali ncerti ntâ penùrtima sìllabba | Usu dû rutacismu dâ «L» doppu la «R» | Usu dû rutacismu dâ «L» ntervucàlica | Usu dâ «J» doppu na vucali | Usu dâ «J» 'n pusizzioni finali | Usu dâ «J» 'n pusizzioni nizziali | Usu dâ «J» doppu na cunzunanti | Usu dâ «J» nta nu dittongu fàusu‎ | Usu dâ «Ï» nta nu dittongu fàusu‎ | Usu dâ «Ü» nta nu dittongu fàusu‎ | Usu dâ «CU» mmeci dâ «QU» | Usu dâ «CU» mmeci dâ «QUI» | Usu dâ «CZ» mmeci dâ «ZZ» | Usu dâ «CZ» mmeci dâ «Z» | Usu di «-ISA» mmeci di «-ISI» | Usu dâ «Ñ» mmeci dâ «GN» | Usu dâ «NY» mmeci dâ «GN» | Usu dâ «NY» mmeci dâ «NGI» | Usu dâ «NJ» mmeci dâ «NGI» | Usu dâ pròtisi nizziali «N» | Usu dâ «CU» mmeci dâ «QUO» | Usu dâ «O» mmeci di «AU» ô nternu di na palora | Usu dâ «RH» pû radduppiamentu dâ «R» nizziali | Usu dâ «RR» pû radduppiamentu dâ «R» nizziali | Nzirzioni di na vucali tra dui cunzunanti | Usu dâ «O» mmeci dâ «UA» ô nternu di na palora | Usu dâ «SR» pâ «STR» | Usu dâ «STCR» pâ «STR» | Usu dâ «THR» mmeci dâ «TR» | Usu dâ «TRH» mmeci dâ «TR» | Usu dâ «STRH» pâ «STR» | Usu dâ «DRH» mmeci dâ «DR» | Usu dâ «DHR» mmeci dâ «DR» | Usu dâ «TŘ» mmeci dâ «TR» | Usu dâ «TTR» mmeci dâ «TR» | Usu dâ «V» a lu nizziu di li palori | Usu dâ «V» nizziali mmeci dâ «B» nizziali | Usu dâ «Y» mmeci dâ «I» 'n pusizzioni finali | Usu dâ «Y» mmeci dâ «J» ntervucàlica | Usu dâ «Y» mmeci dâ «I» ntervucàlica | Usu dâ «CU» mmeci dâ «CHI» | Usu dâ «GH» davanti â «A» «O» «U» | Usu dâ «GG» pû radduppiamentu dâ «G» nizziali | Usu di «GL» mmeci di «GLI» | Usu dâ «NGN» mmeci dâ «GN» | Usu dâ «NH» mmeci dâ «GN» | Usu dâ «NJ» mmeci dâ «GN» | Pirduta dâ «D» ntervucàlica | Raffurzamentu dâ «D» ntervucàlica | Usu dâ «GH» mmeci dâ «GL» o dâ «GR» | Usu di «GLI» mmeci di «GGHI» | Usu dâ «KH» mmeci dâ «C» dura | Usu dâ «KJ» mmeci dâ «CHI» | Usu dâ «KK» mmeci dâ «CCH» | Usu dâ «KK» mmeci dâ «CC» | Usu dâ «RZ» mmeci dâ «RS» | Usu dâ pròtisi nizziali «G» | Usu dâ «BB» mmeci dâ «P» doppu na vucali | Usu dâ «SCI» pâ «STR» | Usu dâ «I» tra dui vucali | Usu dâ «SC» pâ «C» duci | Usu dâ «X» pâ «C» duci | Usu dâ «RR» pâ «RN» | Usu dâ sunurizzazzioni dâ «S» | Usu dî furmi 'n «-ZIA» mmeci dî furmi 'n «-ZA» | Usu dû spustamentu di cunzunanti | Usu dâ «DD» o dâ «GGH» | Usu dâ «ZZ» ô principiu di na palora | Usu dâ «DD» ô principiu di na palora | Usu dâ «BB» ô principiu di na palora | Usu dî participi passati nun cuntratti | Usu dû rutacismu dâ «L» tra cunzunanti e vucali | Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu lu prifissu «suvra» o «supra» | Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu na vucali «accintata» ntô nternu di na palora | Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu na vucali nun «accintata» ntô nternu di na palora | Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu lu prifissu «da» | Usu dû suffissu sicilianu «-iscu» ca veni dû latinu «-iscus» | Usu dî vucali finali accintati | Usu dâ «ZH» mmeci dâ «Z» | Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-GI-» | Usu dâ «-CE-» ca veni dû latinu «-CE-» | Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-TI-» | Usu dâ «-CI-» ca veni dû latinu «-CE-» | Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-CI-» | Usu dâ «-CI-» ca veni dû latinu «-TI-» | Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-CE-» | Usu dâ «-CI-» ca veni dû latinu «-CI-» | Usu dâ «V» mmeci dâ «B» ô nternu di na palora | Usu dâ «ZZ» mmeci dâ «CCI» | Usu dâ «SCI» mmeci dâ «SS»‎ | Usu di l'ènclisi nizziali | Usu di l'assimilazzioni dâ «DR» n «RR» | Usu di «-MMIR-» ca veni dû latinu «-MBR-» | Usu di «-NNIR-» ca veni dû latinu «-NDR-» | Usu dâ «MP» mmeci dâ «NF» | Usu dâ «L» mmeci dâ «R» | Usu di l'assimilazzioni dâ «RD» n «RR» | Usu dâ «RR» pâ «NR» | Usu dâ «CO» mmeci dâ «QUO» | Usu dû prifissu custanti «CUN» davanti â «J» o davanti â «I» | Usu di «-NG-» o «-NC-» pû nessu latinu «-NG-» | Usu dû dinamismu funèticu | Usu di «HI» mmeci dâ «J» doppu la vucali «I» | Pirduta dâ «U» ô principiu dî palori