San Vartulumeu


Vartulumeu, o 'cchiù spissu abbriviatu Vartulu ('ntô missinisi Bartulumeu, 'cchiù spissu abbriviatu Bartulu), fu unu dî dùdici apostuli di Gesù Cristu. E' nu santu viniratu dâ chiesia cattolica e di tutti li chiesi livantini.
Aggiografìa
[cancia | cancia lu còdici]Li suli nutizzi dâ vita di Vartulu vènunu dû Vangelu. Nun si sapi la data di nascita, nà chidda dâ morti. Secunnu lu Vangelu si sapi ca era di Cana 'n Galilea. La tradizzioni voli ca diffunnìu lu missaggiu cristianu 'ntî vari banni, tra cui la Siria, l'Armenia e si dici puru 'n Ìnnia.
Secunnu la tradizzioni fu martirizzatu livannuci la peḍḍi: scurticazzioni. Lu martiriu di san Vartulu è 'nu suggettu iconugraficu ricurrenti 'ntâ pittura e 'ntâ scurtura a pàrtiri dû Rinascimentu italianu.
Li riliqui
[cancia | cancia lu còdici]Secunnu la tradizzioni lu corpu di san Vartulu agghicau a Lipari 'ntô 264. Ricumparunu attorna a Lipari 'ntô 546 e 'ntô 838 vènunu trasfiruti a Biniventu, d'unni 'ntô 983 vènunu trasfiruti a Roma.
'N Sicilia
[cancia | cancia lu còdici]San Vartulu è lu patrunu di Lipari e lu cultu è assai sintutu 'ntî tutti l'ìsuli Eoli. La festa ricurri lu 24 di austu. Chiesi didicati a San Vartulu si n'attrovanu 'ntî vari banni. La matrici di Spaccafurnu è didicata a San Vartulumeu. A Lampidusa 'na tradizzioni pupulari cunsisti 'ntô bruciari catasti di cosi vecchi facennu 'nu cascaruni chiamatu focu di san Vartulu.
Iconografìa
[cancia | cancia lu còdici]Cuteḍḍu, peḍḍi, libru.
Patrucinii
[cancia | cancia lu còdici]Patronu principali di: Bivona, Giarratana, Jiraci, Lipari, Patti, Spaccafurnu, Ustica.
Fistiggiatu a Alicudi, Arcamu, Floridia, Mazzara, Rodì Milici e Stromboli.
San Bartulumeu è û santu patronu dill'arcidiocisi di Messina-Lipari-Santa Lucia del Mela e Isuli Eolie, 'nfatti, in quasi tutti i paisi esisti almenu 'na chiesa o un luogu di cultu 'ccû un altari o 'nâ statua didicati ô santu apostulu.
Usi e custumi
[cancia | cancia lu còdici]Prutitturi di scarpari, cummircianti di piḍḍami, cunciaturi di peḍḍi, cuoiai, fabbricanti di guanti, fabbricanti di peḍḍi, fatturi, imbianchini, legaturi, jancheri, pellicciai, rilegaturi di libri, custureri e stuccaturi.
'Nvucatu contru i convulsioni, ernie, malatii di nervi, pesti e malatii cuntaggiusi.
