Ànapu
Di Wikipedia, la nciclupidìa lìbbira.
L' Ànapu è nu ciumi sicilianu. Nasci ntê munti Ibblei e si ètta vicinu Sarausa. E' canusciutu pi èssiri lu sulu ciumi europeu unni lu papiru crisci spuntaniamenti.
[cancia] L'uriggini dû nomu e la liggenna
Lu nomu veni secunnu la liggenna dû mitu di Persefone, figghia di Zeus e di Demetra, dia di la viggitazioni e di l'agricurtura, chi era ntenta a cògghiri ciuri nzemi ê sò cumpagni ninfi ammeri li rivi dû lacu di Pergusa (vicinu Enna). Mpruvvisamenti, dô regnu suttirraniu spuntò Ade, nnamuratu dâ carusa, ca ppi nun pèrdiri tempu a curtiggiàrila e principarmenti ppi nun addumannari la manu di Persefone a sò frati Zeus, dicidìu di rapìrila.
Fu la ninfa Ciane ca riaggì ô rapimentu tinnènnusi a lu cocchiu di Ade e circannu dispiratamenti di frimmallu. Lu diu nculliritu, ci desi nu corpu cu lu sò scettru traspormànnula nta na dòppia surgiva cu l'acqui culuri turchinu (cyanos 'n Grecu voli diri turchinu).
Lu picciottu Ànapo, nnamuratu di la ninfa Ciane comu vitti ca la zita avìa addivintatu acqua, si fici canciari macari iddu 'n ciumi, e ancora oggi lu ciumi ô finiri dû sò pircorsu, nu pocu prima d'agghicari a mari, si jiuci cu l'acqui dû Ciane, ppi jittàrisi ntô Portu Granni di Sarausa.