Utenti:Michiluzzu Scalisi/Dittongu
Dittonghi
[cancia | cancia lu còdici]
Lu dittongu (grecu διφθογγος, "díphthongos", cu dui sónura) inta la funética esti na cugnintura di dui vucóiti furmatu di nu lestu stralocu di nu vucóiti a n'autru, di paru intisu di cui ascuta comu na vucali única, intamía nu schettu funima vucálicu. Mentri li vucóiti símprici e munuttonghi sunnu discrivuti comu fónura fermi, li dittonghi inzértanu nu stralocu di la lingua.
Li munuttonghi vennu affigurati inta l'SFI di nu figura única, intamisiá li dui a di lu sicilianu pasta /'paʃta/. Nu dittongu poti siri cunziddiratu na vucali longa, l'articulazziuni di la quali nun esti ferma ma firringhidda. Intamisía, inta l'angrisi grass /ˈgɹɑːs/ avi nu sonu fermu e stinnicchiatu, mentri piccontra same /ˈseɪm/ avi nu sonu intunatu. Chistu veni cunziddiratu nu dittongu e trascrivutu cu dui figuri, la prima di li quali affigura lu locu di spartenzia di la catrecia di la lingua e lu sicunnu chidda d'agghicu. Di addunari-si-nni ca nun tutti li funitisti sunnu di cummegna incapu quali esti lu locu di spartenzia e d'agghicu di nu dittongu.
Inta la lingua siciliana unificata cci sunnu dui tipi di dittongu:
Li scinnenti impízzanu di na vucali di chiui pisu (tonu chiui autu, o chiui forti) e accábbanu di na menza vucali di minu pisu, comu /ai/ di "ai":
| Dittongu scinnenti | ||||
|---|---|---|---|---|
| Dittongu | Ascempru | English | Italiano | SFI |
| ai | purtái | aisle | avrai | /ai/ |
| ei | dei | Marseille | direi | /ɛi/ |
| oi | voi | toy | poi | /ɔi/ |
| au | tauru | ouch | pausa | /au/ |
| eu | meusa | feudo | /ɛu/ | |
L'acchiananti impízzanu di na menza vucali di minu pisu e accábbanu di na vucali di chiui pisu, comu /ja/ di "ghiarnu":
| Dittongu acchiananti | ||||
|---|---|---|---|---|
| Dittongu | Ascempru | English | Italiano | SFI |
| ia | chianu | yard | piano | /ja/ |
| ie | ghieffa | yell | piede | /je/ |
| io | ghiómmaru | yolk | piove | /jo/ |
| iu | chiui | you | più | /ju/ |
| ua | guáddara | Guantanamo | guado | /wa/ |
| ue | guerra | quest | guerra | /wɛ/ |
| ui | guísina | queen | qui | /wi/ |
| uo | uomma | whoa | nuoto | /wɔ/ |
| va | varca | Guantanamo | guado | /wa/ |
| ve | venti | quest | guerra | /wɛ/ |
| vi | vídiri | queen | qui | /wi/ |
| vo | vogghiu | whoa | nuoto | /wɔ/ |