Metropulitana
| St'articulu fa parti dâ seria Trasporti e Vìculi |
| Sizzioni Trasporti... |
|
Trasportu di passiggeri
|
| Sizzioni Vìculi... |
|
Menzi di trasportu |
La Metropulitana è nu sistema di trasportu pùbblicu ràpidu di massa di tipu firruviariu distinatu ê servizzi urbani, ppi trasportu di genti supra na strata firrata.
È carattirizzata di n'àuta friquenza di corsi e di nu tracciatu tutalmenti siparatu di l'àutri sistemi di tràficu e peduni, ca quasi sempri camina sutta terra, muvènnusi cchê sò stissi muturi alèttrichi.
La metropulitana s'attrova sulu ntê cità granni, chiddi saputi sèntiri metròpuli e veni custruita scavannu sutta terra tanti longhi jallirìi a dui binari, facennu una appressu a l'àutra li stazzioni di firmata, unni li cristiani tràsunu e nèsciunu passannu supra li scali mòbbili.
Li stazzioni muderni dâ metropulitana hannu macari l'ascinsori ppâ genti andicappata. Li treni dâ metropulitana camìnanu unu appressu a l'àutru e pirciò s'aspetta picca tempu ppi pàrtiri.
Stòria
[cancia | cancia lu còdici]La prima linia metrupulitana dû munnu fù chidda di Londra, chiamata "Underground" o "The Tube", ca accuminciau a opirari lu 10 di jinnaru 1863. All'inizziu i treni caminàvunu a vapuri.
Nta l'Europa cuntinintali, la prima fù chidda di Budapest ntô 1896, ca fù macari la prima a usari la trazzioni elèttrica. Ntô cuntinenti amiricanu, li primi cità a dutàrisi di stu sistema fùrunu Chicago (1893), Boston (1897) e New York (1904). In Amèrica dû Sud, la cchiù antica è chidda di Buenos Aires (1913).
Lu mètudu di rapprisintari li mappi schematici fù nvintatu di Harry Beck ntô 1933 pi la metrupulitana di Londra.
La metrupulitana in Italia
[cancia | cancia lu còdici]In Italia, la riti cchiù longa è chidda di Milanu (inaugurata ntô 1964). Però, la prima vera metrupulitana taliana fù la linea B di Roma, graputa lu 9 di frivaru 1955.
Carattirìstichi
[cancia | cancia lu còdici]Technicamenti, la metrupulitana è na ferruvìa cu sedi propria, unni lu tràficu è rigulatu di sistemi di signalamentu particulari. Li carattirìstichi principali sunnu:
- Sedi: Pò èssiri sutta terra (gallirìa), supraelevata (viaduttu) o 'n superfici, ma sempri senza attravirsamenti stradali.
- Trazzioni: Quasi sempri elèttrica, furnita di na terza rutaja o di na linia aèria.
- Guida: Ci sunnu sistemi cu cunnucenti o sistemi a guida autumàtica (driver-less).
- Rotajì: Spissu s'ùsanu rotajì d'azzaru, ma arcuni sistemi (comu a Torinu o Pariggi) ùsanu roti di gomma pi fari menu scrùsciu.
