Nazzioni Uniti

Dâ Wikipedia, la nciclupidìa lìbbira.

L'Urganizzazzioni dî Nazzioni Uniti, ONU (‘n ngrisi United Nations Organization, acrònimu UN oppuru U.N.; ‘n francisi Organisation des Nations unies) è la cchiù estisa urganizzazzioni ntirnazziunali, cumprinnennu la quasi tutalitati dî Stati dû pianeta.
L' ONU si pruponi di rigulari li guerri e li sciarri tra li Nazzioni, e ô stissu tempu di prumòviri la paci, la libbirtati e la dimucrazzìa ntô munnu. A oi li Stati membri sunnu 191.

Ponnu fàciri parti dî Nazzioni Uniti tutti li paisi c’accèttanu l’òbbrichi mpunuti dû Statutu dî Nazzioni Uniti e ca vennu cunziddirati ‘n gradu di fàciri frunti a st’òbbrichi. L'Assimbrìa ginirali dicidi l'ammissioni ‘n basi ê raccumannazzioni dû Cunzigghiu di sicurizza.

 data attuali fannu parti di l'ONU 191 paisi; si vidi la Lista dî stati membri dî Nazzioni Uniti.

La seggi di l'urganizzazzioni s’attrova a New York e l'attuali Sicritariu Ginirali è lu portughisi António Guterres, 'n càrrica nzinu dû primu di jinnaru 2017. . A Ginevra, antica seggi dâ Sucità dî Nazziuni, organizzazzioni chi pricidìu l'ONU prima dâ secunna guerra munniali, c'è n'àutra seggi di l'ONU.

Attuale segretario generale è il portoghese António Guterres, in carica dal 1º gennaio 2017.

“Nuàutri, pòpuli dî Nazzioni Uniti,
dicisi a sarvari li futuri ginirazzioni dû flaggellu dâ guerra,
ca pi dui voti ntô cursu di sta ginirazzioni
purtau nun dicìbbuli affrizzioni a l'umanitati,
a riaffirmari la fidi ntê dritti funnamintali di l'omu,
ntâ dignitati e ntô valuri dâ pirsuna umana,
nta l’aguagghianza dî dritti di l’òmini e dî fìmmini
e dî nazzioni granni e nichi [...]|dû priàmmulu dû Statutu dî Nazzioni Uniti.”

Ntô 2001 li Nazzioni Uniti e lu ex-sicritariu ginirali Kofi Annan, foru nzignuti dû Premiu Nobel pâ paci, ma già ‘n pricidenza àutri suttaurganizzazzioni di l'ONU foru primiatu cûn Nobel pâ paci:

Urgani[cancia | cancia la surgenti]

La seggi cintrali di l'ONU a Nova Jorca

L'artìculu 7 capìtulu 3 dû Statutu dî Nazzioni Uniti stituisci sei urgani principali ndispinzàbbili pû funziunamentu e lu cuvernu di l'urganizzazzioni. A latu di chisti asìstinu na serî d’aggenzî, funni, cummissioni e prugrammi ca fannu parti dû Sistema ONU.

Urgani principali[cancia | cancia la surgenti]

Lu Statutu dî Nazziuni Uniti prividi videmma lu Cunzigghiu d’Amministrazzioni Fiduciaria tra l’urgani principali. Sta stituzzioni cissau di fattu di asìstiri câ fini dî règgimi d’amministrazzioni fiduciaria e la sô furmali chiusura fu cuncurdata ntô Summit tinutu a Nova Jorca dû 14 ô 16 di sittèmmiru di 2005.

Urgani sicunnari e aggenzî[cancia | cancia la surgenti]

L'Assimbria Ginirali dî Nazziuni Uniti e lu Cunzigghiu Ecunòmicu e Suciali disponnu di na serî d’ Urgani sicunnari c’hannu la forma di funni o prugrammi stituiuti pi còmpiti spicìfici e dirittamenti addipinnenti di l'Assimbria. Nun hannu pirsunalitati jurìdica propia. A lu mumentu asìstinu 22 di st’urgani dî quali lu cchiù famusu è l'UNICEF, tra l’àutri cci sunnu l'Àutu cummissariatu pî rifuggiati UNHCR e lu prugramma pû sviluppu ecunòmicu UNDP.

Cci sunnu appoi nu nùmmaru d’urganizzazzioni juridicamenti, urganizzativamenti e finanziariamenti autònumi ma ligati ê Nazziuni Uniti d’accordi. Arcuni foru funnati prima ancora dî Nazziuni Uniti stissi. Tra l’"Aggenzî spicializzati", cci sunnu l'UNESCO, l'OMS e li situzzioni ca gravìtanu ntornu â Vanca Munniali. Tra l’urganizzazzioni currilati ccii sunnu lu WTO e l'IAEA. L'attivitati di chisti veni cuurdinata dû Cunzigghiu Ecunòmicu e Suciali.

Storia[cancia | cancia la surgenti]

N’urganizzazzioni sìmuli fu ‘n èssiri dû 1919 a lu 1946 cû nomu di Sucitati dî Nazzioni.

L'Urganizzazzioni dî Nazzioni Uniti pigghiau lu postu dâ Sucitati dî Nazzioni ntô 1945.

Lu 25 d’aprili 1945 a San Francisco appi locu la Cunfirenza Ntirnazziunali dî Nazziuni Uniti. Lu 24 d’uttùviru vinni ratificatu lu Statutu di parti di li cincu membri pirmanenti dû Cunzigghiu di Sicurizza dî Nazzioni Uniti: Cina-Taiwan, Francia, Unioni Suviètica, Regnu Unitu e li Stati Uniti e dâ maiuranza di l’àutri 46 firmatari.

La prima assimbria ginirali, prisenti 51 stati, si tinni lu 10 di jinnaru di 1946 a Londra.

Liami sterni[cancia | cancia la surgenti]

Vuci currilati[cancia | cancia la surgenti]