Va ô cuntinutu

Lingua piemuntisa

Dâ Wikipedia, la nciclupidìa lìbbira.
Lingua piemuntisa
(Piemontèis)
Parratu in: Bannera di l'Italia Italia:

Piemunti (bandiera) Piemunti, eccettu i cumuni walser di Valsesia e Val d'Ossola, lu Nuvarisi urientali, lu Nuvesi, l'Uvadesi urientali, lu Tortonesi e la Verbanu-Cusiu-Ussola (nni l'àrii arpitani e uccitani e nnâ Alta Val Tanaro), lu piemuntisi veni parratu accantu a lu francuprovenzali, a l'uccitanu e a lu liguri)
Liguria
(Cairo Montenotte e Millesimu in Val Bormida)[1][2]
Lummardìa (bandiera) Lombardia (Lomellina uccidentali)
Vaddi d'Aosta (bandiera) Valli d'Aosta (bassa valli)

Bannera di l' Argintina Argintina

Pirsuni: 700 000-2 000 000
Classìfica: 2°-3° (a secunnu dû criteriu)
Famigghî linguìstichi
Lingui indoeuropei

  Itàlichi
    Rumanzi
      Piemontese

Estrattu
Tùit j'uman a nasso lìber e uguaj për dignità e drit. A l'han na rason e na cossiensa e a l'han da comportesse j'un con j'àitr con ëspìrit ëd fradlansa.
Classificazzioni
ISO 639-1 -
ISO 639-2 pms
Glottolog piem1238
Linguasphere 51-AAA-of

Lu piemuntèis (nomu nativu piemontèis, (IPA: pjemʊŋˈtɛi̯z) è na lingua rumanza appartinenti ô gruppu dî lingui gallo-italichi parlati nnâ Italia sittintriunali.

Lu piemuntèis è na lingua ca teni carattirìstichi lissicali, funètiche e murfu-sintàttichi piculiari, ca lu distingunu cu na certa intensità dintu ô continuum, e lu differènzianu chiaramenti dâ lingua taliàna.

Storia dâ lingua

[cancia | cancia lu còdici]

Nnâ riggiuni Piemunti vennu usate storicamenti beni ottu lingui, dî quali chidda ca pigghia lu nomu di "piemuntèis" è l'ùnica a èssiri centrate e rachiusa quasi ntêra ntô territòriu dâ suddivisioni amministrativa.

Nnâ riggiuni Piemunti vennu usate storicamenti beni ottu lingui, dî quali chidda ca pigghia lu nomu di "piemuntèis" è l'ùnica a èssiri centrate e rachiusa quasi ntêra ntô territòriu dâ suddivisioni amministrativa. La lingua piemuntèisa è nni parti macari dâ mimoria stòrica dâ culunizzazzioni gringa dâ pampa argintina.

Dû puntu di vista ginialògicu, lu piemuntèis veni dâ nnestu dâ lingua latina supra dî lingui cèltichi e celtu-lìguri dopu l'occupazzioni rumana dû Piemunti, cu successivi cuntatti e appòrti dî lingui vicinu e dî chiddi aduttati comu ufficiali.

Lingua Scritta

[cancia | cancia lu còdici]

Comu lingua scritta lu piemuntèis s'usa finu dô XII seculu (Sermoni subalpini), ma na vera koinè pi usu littiràriu s'è sviluppata sulu nnô Setticentu, èpica ca vitti la nascitura di na littiratura a caràttiri nazziunali ca tuccàu pocu a pocu tutti li gèneri: dâ lìrica ô romanzo, â tragedia e â l'epica.[3] La grafìa piemuntèisa si basa supra la tradizzioni dû Setticentu; puru mentri dô Nuveccentu godi di na nurmazzioni cchiù precisa e cumpreta ca detti nu picca contributu â stabbilità e â l'unitài dâ lingua, cuntribuennu macari a cudificari certi varianti orali ca avìanu avutu tradizzioni littiràrii scarsi o assenti.

Puru nun èssiri rigulatu ufficiali d'nessuna stituzzioni, lu piemuntèis è matèria di ricerca dô Centro Studi Piemontesi - Ca dë Studi Piemontèis, fundatu a Torino da Renzo Gandolfo nnô 1969, ca cunduci ricerche supra la lingua, la littiratura e li soi varianti, e urganizza li Rëscontr antërnassionaj pi attirari ô studiu dâ lingua àutri accaddèmici uccidentali.

Nutanni e rifirimenti

[cancia | cancia lu còdici]
  1. Studi e ricerche sui dialetti dell'alta Val Bormida, pag. 43
  2. Sergio Garuzzo; Poeti in piemontese della provincia di Alessandria. 1861-2011; pag.17
  3. Camillo Brero, Storia della letteratura piemontese, Torino, Ed. Piemonte in bancarella, 1983