Dialettu cilintanu miridiunali
Lu cilintanu miridiunali (nomu lucali: "cilindanu") veni parlatu nta arcuni zoni dâ parti miridiunali dû Cilentu: lu Vasciu Cilentu. E' un dialettu di tipu sicilianu (famigghia linguìstica di l'Italurumanzu miridiunali estremu). Puru siddu l'ària giogràfica dû Cilentu è situata dintra dâ riggiuni Campania (Pruvincia di Salernu), sta parlata cilintana miridiunali nun havi nenti n cumuni cu li parlati napulitani.
Ìndici |
[cancia] Lìmiti di sta zona linguìstica
Certi fonti dìcinu ca li parrati cilintani di tipu sicilianu si pàrranu supratuttu nta arcuni zoni nterni dû Cilentu miridiunali (allatu dâ Basilicata miridiunali), mentri ntâ costa (p'as. a Sapri, Marina di Cammarota, Palinuru, ecc.) la parrata, comu pi lu restu dû Cilentu, appartinissi â famigghia dû miridiunali ntermediu (di tipu napulitanu. Pirò àutri fonti cuntrarianu dicennu ca arcuni parrati cilintani di la costa sunnu macari di tipu sicilianu (puru siddu fortimenti nfruinzati dû napulitanu).
[cancia] Li mutivi di st'ària a vucalismu sicilianu ntô Cilentu
Nta diversi èbbichi, li siciliani si stanziaru ntô Cilentu:
- Ntê sèculi XII e XIII, famigghi siciliani si trasfireru dâ Sicilia ô Cilentu, e àutri famigghi culunizzaru macari zoni vicini a Laurìa (Pruvincia di Putenza, Basilicata).
- Duranti la guerra dî Vespri Siciliani, l'Angioini cu l'aiutu dî baruna cilintani (chiddi di Castelcivita) tintaru di rispìnciri li truppi sìculu-aragunisi, ma li siciliani arrinisceru a occupari li citati cilintani di Policastro, Castellabate, Castelcivita e Padula. Castellabate vinni occupata dû re Jàcumu di Sicilia (ntô 1286) ca la visitau tri anni doppu.
- Ntra lu 1284 e lu 1299, li villaggi cilintani dâ fascia custera foru assai danniggiati dî cummattimenti ntra l'armata angioina e truppi sìculu-aragunisi (ch'èranu alliati câ guirrigghia di l'Almugàveri a la quali s'avìanu junciutu àutri siciliani).
- Secunnu libbra scritti n latinu dî scrittura lucani, li siciliani dû Cilentu funnaru citati comu Sicilì (ntô XVI) allatu dû ciumi Bussentu. Sti cristiani travagghiàvanu assai comu pastura, agricultura, e li famigghi crisceru e mannaru li figghi a studiari a Policastro.
[cancia] Carattirìstichi dî parlati cilintani miridiunali
[cancia] Dialettu di Alfanu
Alfanu è situata ntâ zona dû retroterra muntanu dû Cilentu. Li carattirìstichi piculiari dû sò dialettu sunnu:
- lu vucalismu di tipu sicilianu (sistema pentavucàlicu)
[cancia] Dialettu di Roccagloriosa
Roccagloriosa è situata nta l'ària custera dû Cilentu. Li carattirìstichi piculiari dû sò dialettu sunnu:
- lu vucalismu di tipu sicilianu (sistema pentavucàlicu)
- la prununza chiara e distinta dî vocali finali (comu ntê dialetti di l'estremu sud) a diffirenza di l'àutri dialetti campani ca li addibbulìscinu.
- lu passaggiu di ll latinu a dd, comu ntô sicilianu, p'asempiu ntô prunomu dimustrativu cilentinu (e sicilianu) chiddu. Ma chistu nun succedi sempri (p'as. bellu). Stu finòminu cunzunànticu (tìpicu dî dialetti di l'estremu Miridiuni comu li dialetti calabbrisi e siciliani) ìsula lu Cilentu dâ ristanti Campania.
- l'artìculu ditirminativu u (hà pirdutu la cunzunanti nizziali l)
- lu prunomu pirsunali iddu (tìpicu dû Cilentu miridiunali e dâ Sicilia)
- l'usu dâ forma dû duppiu cungiuntivu (as. si vinissi, u dicissi), comu n sicilianu, esprissioni ca n talianu è traduciuta cu un cungiuntivu e un cunnizziunali "se venisse, lo direi").
[cancia] Dialettu di Rufranu
Rufranu è situata ntâ zona dû retroterra muntanu dû Cilentu. Li carattirìstichi piculiari dû sò dialettu sunnu:
- lu vucalismu di tipu sicilianu (sistema pentavucàlicu)
- la prununza chiara e distinta dî vucali finali (comu ntê dialetti di l'estremu sud) a diffirenza di l'àutri dialetti campani ca l"addibbulìscinu.
- lu passaggiu di ll latinu a dd, comu ntô sicilianu, p'asempiu ntô prunomu dimustrativu cilentinu (e sicilianu) chiddu. Ma chistu nun succedi sempri (p'as. bellu). Stu finòminu cunzunànticu (tìpicu dî dialetti di l'estremu Miridiuni comu li dialetti calabbrisi e siciliani) ìsula lu Cilentu dalla ristanti Campania.
- l'artìculu ditirminativu lu (forma cchiù arcàica di l'artìculu u).
- lu prunomu pirsunali iddu (tìpicu dû Cilentu miridiunali e dâ Sicilia)
- l'usu dâ forma dû duppiu cungiuntivu (as. si vinissi, u dicissi), comu n sicilianu, esprissioni ca n talianu è tradutta cu un cungiuntivu e un cunnizziunali "se venisse, lo direi").
[cancia] Finòminu dî vucali mòbbili
Comu ntô sicilianu di Sicilia, lu finòminu dî vucali mòbbili (addibbuluta dâ "e" e dâ "o" quannu nun sunnu accintati) è prisenti ntô dialettu cilintanu miridiunali:
Cilièndu -> cilindànu
òcchiu -> ucchicièddi (plurali)
mònacu -> munacièddu
hiddi rèstani -> hiddi ristàvani
Cònu -> Cunùcciu
vèngu -> vinùtu
vocca -> vuccùzza
ecc.
[cancia] Pirsistenza dâ terminoluggìa greca
Li parrati dû Vasciu Cilentu sàrvanu assai tèrmini d'orìggini greca c'attruvamu macari ntê parrati dâ Calabbria centru-miridiunali, dâ Sicilia e dû Salentu: nun si sapi siddu sti tèrmini cilintani sunnu lucali o siddu foru purtati di culoni calabbrisi, siciliani, o àutri.
